Complementaire of gemeenschapsmunten (CC’s – Complementary/Community currencies) zijn munten die geen wettige betaalmiddelen zijn en die dan ook enkel gebruikt worden als aanvulling op gewoon geld. CC’s kunnen worden gewaardeerd in, en geruild voor, gewoon geld, of kunnen hun eigen rekeneenheid en prijszettingsmechanisme vormen. Ze worden over de hele wereld gebruikt binnen afgebakende netwerken. Het gemeenschappelijke kenmerk van zo’n netwerk kan een geografische locatie zijn, een sector of bepaalde waarden. Ze worden uitgegeven en beheerd zonder winstoogmerk.

CC’s zijn geen nieuwe uitvinding, en in ruime zin bestaan ze zelfs al langer dan de algemeen gebruikte monetaire regimes die we vandaag kennen. Tegenwoordig bestaan er talloze voorbeelden van CC’s die ontwikkeld worden om aan specifieke behoeften te voldoen, op lokaal of regionaal niveau, of om het gebrek aan wettige betaalmiddelen te verlichten in tijden van crisis. Ze worden ook steeds vaker gebruikt als een innoverend en efficiënt hulpmiddel om beleidsdoelstellingen te bereiken. Hoewel het – zelfs voor experts – moeilijk is om exacte cijfers te berekenen, kunnen we gerust aannemen dat er andaag wereldwijd zo’n 3000 à 5000 CC’s in gebruik zijn. De groei van het aantal CC’s is aanzienlijk toegenomen sinds de financiële crash van 2008.

CC’s kunnen – ongeacht hun grootte – aanzienlijke voordelen bieden voor bedrijven. Sommige CC’s hebben een aanzienlijke impact op de economie, zoals de WIR Bank, die al 80 jaar bestaat. Jaarlijks registreert de WIR Bank transacties ter waarde van miljarden Zwitserse frank onder zijn 70.000 actieve mkb/kmo-bedrijfsleden. De meeste andere CC’s zijn heel wat kleiner en werken vaak met enkele honderden leden binnen een specifieke geografische zone of een specifieke bedrijfssector.

Onder de koepel van CC’s vallen bijzonder veel variaties van over de hele wereld die – in mindere of meerdere mate – kunnen worden ondergebracht onder de volgende noemers:

Hoewel labels en types vaak gebruikt worden om naar specifieke CC’s te verwijzen, is elk bestaand muntsysteem in de praktijk uniek.

De meeste bedrijven werken niet aan 100% van hun potentiële capaciteit. Er zijn tal van CC’s die zich richten op verschillende operationele aspecten van het beheer van een kleine tot middelgrote onderneming (mkb/kmo), en die speciaal ontworpen zijn om bedrijven te helpen hun productiviteit te vergroten en meer veerkracht te verwerven ten opzichte van externe invloeden die hun succes kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld:

  • De omzet verhogen
    • B2B-munteenheden – deze ruilnetwerken maken reclame voor de deelnemende bedrijven binnen het netwerk, waardoor ze elk bedrijf openstellen voor nieuwe potentiële klanten. Bedrijven kunnen een toename in de verkoop genereren door te verkopen aan bedrijven die op zoek zijn naar handelsmogelijkheden binnen het netwerk.
    • Plaatselijke munteenheden – plaatselijke munten kunnen enkel uitgegeven worden binnen het netwerk van aanvaardende bedrijven. Consumenten gaan mogelijk actief op zoek naar deelnemende bedrijven, en ontwikkelen op den duur loyauteit ten opzichte van die bedrijven vanwege de gedeelde waarden die deze munt vertegenwoordigt.
    • Getrouwheidssystemen – het is bewezen dat, door trouwe klanten te belonen met ‘punten’, de consumenten na verloop van tijd meer uitgeven bij deze bedrijven
  • De cashflow verbeteren
    • B2B-munteenheden – leden van handelsnetwerken kunnen aankopen en verkopen binnen het netwerk met behulp van ‘handelskredieten’ of ‘punten’ en kunnen daardoor meer van hun ‘wettige’ contante geld gebruiken voor hun operationele kosten
    • Plaatselijke munteenheden – bedrijven kunnen de plaatselijke munt gebruiken voor transacties die normaal een wettig betaalmiddel vereisen
    • Gesloten betaalsystemen – sommige van deze munteenheden bieden rentevrije kredietopties
  • Capaciteitsoverschot gebruiken
    • B2B-munteenheden – deze handelsnetwerken koppelen onderbenutte activa en bedrijfscapaciteit met niet-ingevulde behoeften
    • Getrouwheidssystemen – onderbenutte activa of capaciteit kan tegen een lage marginale kost geruild worden met trouwe klanten in ruil voor punten
  • Een netwerk van bedrijven creëren
    • B2B-munteenheden – bedrijven bouwen langetermijnrelaties en -engagementen op met andere bedrijven in dezelfde regio of sector en erkennen dat deze handel een ethische dimensie heeft, dat ze verplichtingen hebben ten opzichte van de andere leden, en dat ze ook meer op hun medeleden vertrouwen

Hoewel bedrijven uiteraard ook met een eigen munteenheid kunnen starten, kiezen de meeste ervoor bestaande initiatieven te steunen of eraan deel te nemen. Een mkb/kmo kan op verschillende manieren een munteenheid ondersteunen, en er de voordelen van plukken:

  • alle of een gedeelte van de implementatiekosten en/of de lopende werkingskosten van een CC financieren
  • alle of een gedeelte van de operationele behoeften van een CC dekken
  • zetelen in een besluitvormend orgaan
  • faciliteiten aanbieden (IT, ruimte, materiaal)
  • de CC promoten (PR, communicatie)
  • de CC gebruiken om goederen en diensten te verwerven

Al wie een CC-systeem implementeert of eraan deelneemt, moet zich houden aan de toepasselijke wetten van het land waarin hij/zij actief is. Er zijn een aantal zaken die overwogen moeten worden, zowel wat betreft het muntmodel als de manier waarop dit wordt geïmplementeerd. Enkele zaken die mkb/kmo’s die zich willen engageren in een CC moeten overwegen:

  • Belastingen – btw, vennootschapsbelasting and inkomstenbelasting
    • Welke impact zal de aanvaarding van de CC hebben op de boekhoudkundige praktijken van het bedrijf?
  • Arbeidswet – impact op de sociale zekerheid, de werkloosheids- en invaliditeitsvergoeding, de arbeidsvoorwaarden
    • Zijn er gevolgen voor de werknemers die vergoedingen – als onderdeel van hun loon – ontvangen in CC’s?
  • Aanvaarding van CC’s door openbare instellingen
    • Zijn er openbare instellingen die de CC aanvaarden als betaling voor belastingen of diensten?

In alle degelijke projecten zullen de organisatoren van de munteenheid de deelnemende bedrijven alle nodige wettelijke en huisregels kunnen verschaffen.

Munteenheden die mkb/kmo’s willen aantrekken, hebben gewoonlijk een waarde gelijk aan die van de nationale munteenheid. De inkomsten in CC’s zijn belastbaar, en ze opnemen in de boekhouding kost dan ook geen extra moeite. De mate waarin CC-modellen opgenomen zijn in de nationale wetgeving, verschilt echter van land tot land. Op sommige plaatsen moeten munten die gegarandeerd zijn door het wettige betaalmiddel mogelijk anders verwerkt worden dan ‘handelskredieten’. Zo moeten er bijvoorbeeld in de VS speciale belastingformulieren gebruikt worden om inkomsten uit handelskredietentransacties aan te geven, en er bestaat ook een specifieke instelling die hierover advies kan verschaffen: International Reciprocal Trade Association.

De wettelijke regels, de huisreglementen en de compliancekwesties die relevant zijn voor CC’s zijn een ander gebied waarop de CCIA richtlijnen zal verschaffen voor de betrokkenen en de regelgevende instanties. Schrijf u in voor de CCIA-nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van publicaties terzake. Meer informatie.